LISTA Aktualności

Gospodarka łowiecka i rybacka

Program wzbogacania puli genowej

Program wzbogacenia puli genowej

Jelenia Europejskiego w Ośrodkach Hodowli Zwierzyny

Lasów Państwowych 

         I . Cel realizacji programu.

Celem programu jest wzbogacenie wybranych populacji na terenie wytypowanych OHZ- tów sprawdzonymi genetycznie osobnikami z łowisk osiągających optymalne wyniki w rozwoju poroża i tuszy na terenie kraju i zagranicy.

         II. Uzasadnienie.

Od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej powstaje gęsta sieć autostrad i dróg szybkiego ruchu . Te szlaki komunikacyjne są zabezpieczane przed wtargnięciem zwierzyny kilometrami metalowych płotów. Przejścia ekologiczne budowane nad drogami są kosztowne i często nie akceptowane przez wędrujące zwierzęta. Powoduje to znaczne zaburzenia migracyjne związane z przerywaniem naturalnych korytarzy ekologicznych. Rozwój infrastruktury drogowej może doprowadzić w niedalekiej przyszłości do powstawania lokalnych, wyspowych populacji zwierząt na ograniczonym obszarze bytowania . Kontakt z innymi populacjami danego gatunku zostanie zminimalizowany, co może wywołać zjawisko chowu wsobnego . W konsekwencji może to doprowadzić do ograniczenia różnorodności genetycznej lokalnych populacji jelenich. 

           III. Czas wdrażania programu

 Czas trwania programu będzie uzależniony od skali jego realizacji przez OHZ-ty  Lasów Państwowych. Ośrodki wiodące będą  produkowały materiał zarodowy na potrzeby własne i pozostałych OHZ-tów.

           IV. Charakterystyka przedsięwzięcia

Program będzie realizowany trzema zaproponowanymi poniżej metodami:  

Metoda 1 - zakup odłowionej w wybranym łowisku, chmary jeleni.

Metoda 2- zakup jeleni z hodowli zamkniętych wybranych linii genetycznych i zasilanie ich potomstwem  wytypowanych łowisk.

Metoda 3- odławianie wybranych łań miejscowej populacji i krycie ich bykiem pozyskanym w najlepszych łowiskach lub zakupionym z hodowli zamkniętej.

 

Charakterystyka poszczególnych metod:

Metoda 1 zakłada zakup odłowionych w wybranych łowiskach chmar jeleni o pełnym składzie strukturalnym . Przetrzymanie w zagrodzie, przez okres roku gospodarczego i wypuszczenie takiego stada na wolność , w drugiej połowie marca. Cykl powtarzany przez 5 kolejnych lat.

 

Zalety tej metody: 

    - związanie łań, po wycieleniach w zagrodzie , z łowiskiem

    - rykowisko w warunkach kontrolowanych, zacielenia sprawdzonym materiałem zarodowym

    - zapoznanie się stada z bazą pokarmową występującą w łowisku w okresie całego roku

    - widoczne oznakowanie osobników wypuszczanego stada, śledzenie jego losów w latach  następnych

     - pełna opieka weterynaryjna

     - skarbnica wiedzy naukowej do badań nad zachowaniem się dzikiej populacji jeleni

Wady tej metody:

      - budowa zagrody adaptacyjnej, solidnej w założeniach (dzika populacja), o odpowiednio zróżnicowanych siedliskach , reprezentujących łowisko do którego będą wypuszczane jelenie

      - koszty związane z pełną opieką

      - zagrożenie częściowego udomowienia się dzikiego stada
 

Fot.1,2 zakup dzikiego stada z wybranych łowisk.

Metoda-2 zakłada zakup jeleni z hodowli zamkniętych i wypuszczanie do łowiska ich potomstwa.

Metoda ta opiera się na założeniu , że jelenie rodzą się dzikie i tylko kontakt z człowiekiem wpływa na stopień ich udomowienia. Należy ograniczyć te kontakty do niezbędnych zabiegów pielęgnacyjno-weterynaryjnych.

 Zalety tej metody:

      - pewność genetyczna wybranego stada

      - stosunkowo niski koszt zakupu i transportu

      - pełna opieka weterynaryjna

      - związanie się wypuszczonego potomstwa z łowiskiem

Wady tej metody:

      - koszt budowy zagrody

      - zagrożenia wynikające z penetracji przez ludzi i wałęsające się drapieżniki

      - koszty osłony weterynaryjnej i opieki

      - zagrożenie częściowego udomowienia

 Fot.3,4 zakup sprawdzonego materiału zarodowego, wypuszczanie potomstwa do łowiska     

 

 Metoda 3 – zakłada odławianie wybranych  łań miejscowej populacji i krycie ich  w warunkach kontrolowanych(zagroda)przez byka pozyskanego z dzikiej, sprawdzonej genetycznie, populacji lub zakupionego z hodowli zamkniętej . Po zakończeniu roku gospodarczego (druga połowa marca) , zacielone łanie wracają do łowiska.

Zalety tej metody:

       - pewność, że łanie pozostaną po wypuszczeniu w łowisku

       - mniejsze koszty związane z odłowieniem

       - możliwość trwałego oznakowania łań                                                                         

       - opieka weterynaryjna

       - zachowane cechy dzikości matki i potomstwa

 Wady tej metody :

       - tylko jedno z rodziców przekazuje pożądane przez nas geny

       - budowa i obsługa odłowni, zakup sprzętu do usypiania, i transportu uśpionej zwierzyny       

       - zatrudnienie osoby uprawnionej do usypiania

       - budowa zagrody adaptacyjnej

       - stałe koszty opieki i nadzoru

fot.5 byk zarodowy
 
Fot.6  krycie wybranym bykiem odłowionych dzikich łań

                                                                                    

 Można łączyć wymienione metody, lub stosować inne , wynikające z warunków lokalnych rejonu hodowlanego. Doskonałe efekty np. można osiągnąć, wykorzystując możliwości zwabienia stada jeleni w rejonach górskich w okresie zimy, do dużych „zagród zimowych".

   V. Sposób realizacji projektu

Po uzyskaniu zgody Ministra Środowiska na chów i hodowlę jeleni przystępujemy do budowy zagrody hodowlanej , złożonej z odpowiedniej ilości  kwater. Optymalna powierzchnia całej zagrody to 20-30 ha . W skład zagrody powinny wchodzić pola, użytki zielone, drzewostany w różnej fazie rozwoju a także wody stojące lub płynące. W części zagrody przeznaczonej do odłowu i krycia łań z miejscowej populacji zakładamy atrakcyjne żerowo uprawy rolne, których celem jest zwabienie jeleni do zagrody i po przeprowadzeniu wstępnej selekcji pokrycie łań wybranym bykiem .

Należy tu usytuować odłownię oraz pomieszczenie do selekcjonowania stada a także obcinania poroży i aplikowania lekarstw ( jeżeli założymy zakup stada zagrodowego i zasilanie łowiska jego potomstwem).

Zagroda powinna być objęta monitoringiem (kamery, czujniki ruchu, opieka stałego pracownika). W ramach prowadzonej selekcji ,zarówno wśród zwierząt hodowlanych jak i dzikich, istnieje możliwość dostarczania tusz zwierząt do restauracji i zakładów przerobu mięsa.  

Łanie dzikie odławiamy sieciami zawieszonymi nad nęciskami, zwabiamy do zagrody atrakcyjną karmą ewentualnie usypiamy przy pomocy specjalnego sprzętu.( metoda 3)

W okresie rykowiska dopuszczamy do stada łań byka, wcześniej sprowadzonego z wybranej hodowli lub odłowionego np. w łowiskach bieszczadzkich.

Po zakończeniu krycia byk zagrodowy zostaje przeniesiony do kwatery z łaniami hodowlanymi a byk odłowiony wypuszczony z łaniami  „dzikimi".

Łanie „dzikie" do wiosny przebywają w zagrodzie a na początku wiosny  wracają do łowiska.

   VI .Koszty przedsięwzięcia

- budowa zagrody-w zależności od zastosowanych materiałów do grodzenia od  8 tys. zł do 10 tys. za 1 ha       ( zał. Nr 1- kosztorys zagrody hodowlanej)

- zakup stada podstawowego ( 1byk w trzeciej głowie, 10-15 zacielonych łań) od 40 do 70 tys. zł

-opieka naukowa i weterynaryjna – ok. 10 tys. Zł

 - opieka stała – ok. 25 tys. Zł

 - karma, materiały, energia elektryczna – ok. 20 tys. zł

                          

    ZAŁOŻENIA PROJEKTU DLA NADLEŚNICTWA KLUCZBORK

   Po modernizacji i rozbudowie istniejącej zagrody adaptacyjnej oraz budowie nowej zagrody hodowlanej, OHZ Krystyna rozpocznie chów jelenia węgierskiego oraz adaptację jelenia karpackiego z dzikich wybranych łowisk . Uzyskany materiał zarodowy będzie wykorzystany na  potrzeby własne i OHZ-tów Nadleśnictw: Kup, Turawa, Brzeg w Rejonie Hodowlanym O-II „Bory Stobrawskie". Stado zarodowe zostanie sprowadzone z renomowanych hodowli zamkniętych.  Pozwoli to na zabezpieczenie materiału hodowlanego do bezpośredniego zasilania łowiska                ( dwuletnie łańki zacielone wyselekcjonowanym bykiem, byki w pierwszej lub drugiej głowie ) dla wyżej wymienionych nadleśnictw.

W tym samym czasie do zagrody dostarczane będą łanie z miejscowej populacji, do krycia bykiem zarodowym lub odłowionym w jednym z renomowanych łowisk.

Jak już wspomniano można łączyć różne metody – propozycja dla OHZ –tu Krystyna to połączenie wszystkich trzech wymienionych wyżej metod.

Powierzchnia zagrody adaptacyjnej wynosi 12 ha, a nowo wybudowana zagroda na Zameczku zamknie się powierzchnią   ok. 25 ha. W skład nowo wybudowanej zagrody wejdą: istniejąca odłownia ,  pomieszczenie do selekcji osobniczej z wagą i poskromem, dwa poletka żerowe , niewielki zbiornik wodny, łąki o pow. ok. 5,5 ha oraz dwa odchowalniki dla zwierząt. Znajdą się tu ponadto drzewostany wszystkich klas wieku o powierzchni 15,50 ha, w których wykonano planowane cięcia operatowe do końca 2017 roku.      

Zagroda będzie podzielona na 3-4 części czasowo użytkowane przez stado hodowlane, populację dziką oraz młodzież.

Powyższa zagroda posiada Decyzję Ministra na chów i hodowlę zamkniętą daniela (Dama dama ), jelenia szlachetnego ( Cervus elaphus), dzika (Sus strofa), sarny europejskiej( Capreolus capreolus) z dnia 18 marca 2010 r. Zagroda spełnia odpowiednie warunki dla tymczasowego bytowania i przystosowania do życia na wolności. Lokalizacja zagrody do krycia odłowionych miejscowych łań, w OHZ-cie przy leśniczówce łowieckiej i hotelu myśliwskim , stwarza warunki do odpowiedniego nadzoru nad funkcjonowaniem obiektu.

Opieka weterynaryjna i naukowa

Monitoring stanu zdrowotnego stada w zagrodzie adaptacyjnej będzie prowadził Powiatowy Lekarz Weterynarii w Kluczborku . Naukowy nadzór nad projektem pełnić będzie Prof. dr hab. Roman Dziedzic.

Koszty projektu i źródła finansowania

1/ remont i rozbudowa zagrody adaptacyjnej przy leśniczówce łowieckiej- 50 tys. zł ze środków Nadleśnictwa Kluczbork

2/ budowa nowej zagrody adaptacyjnej zlokalizowanej w Zameczku – 180 tys. Zł ze środków Funduszu Leśnego                   

3/ zakup materiału zarodowego ( 1-2 byki w trzeciej głowie, 10 zacielonych łań wybranym bykiem)                                                                                                                                                                                      

ze sprawdzonej hodowli zamkniętej 40-50 tys. zł ze środków Fundusz leśny

4/ zakup dzikiego stada z renomowanych łowisk ( 10-14 szt. Łącznie z bykiem) 60-70 tys. Zł rocznie przez następnych 5 lat ze środków Funduszu Leśnego

3/ opieka weterynaryjna i naukowa- 10 tys. zł ze środków Nadleśnictwa Kluczbork

4/ wydatki bieżące (pasza, zagospodarowanie poletek, lekarstwa)- 10 tys. zł ze środków Nadleśnictwa Kluczbork

Czas realizacji projektu i oczekiwanych efektów –minimum 10 lat ( kulminacja wzrostu osobniczego 12 lat).

Efekty

Działania zmierzające do poprawy warunków środowiskowych ,  struktury wiekowej i płciowej muszą być poparte dostarczeniem odpowiedniego genotypu populacjom dziko żyjącym jelenia europejskiego . Wzbogacenie puli genowej powinno się rozpocząć tam gdzie powstaje sieć dróg zabezpieczanych płotami przed wtargnięciem zwierzyny. Nie są to tylko autostrady ale również drogi szybkiego ruchu i obwodnice wokół miast. Ograniczenia te w szybkim tempie mogą doprowadzić do izolacji lokalnych populacji jelenia i w konsekwencji do chowu wsobnego.

Działania związane z tym projektem pozwolą na uniknięcie negatywnych skutków ograniczenia przestrzeni życiowej jelenia europejskiego.

Efekty ekonomiczne to pośrednio wzrost masy ciała i poroża pozyskanych osobników a w ślad za tym wyższe kwoty uzyskiwane za tusze i trofea .

 
 Opracował
  Paweł Pypłacz

Nadleśniczy Nadleśnictwa Kluczbork